Dynamisch energiecontract en thuisbatterij: hoe werkt een slimme sturing?
Een thuisbatterij wordt vaak voorgesteld als een systeem dat overdag overtollige zonne-energie opslaat en deze 's avonds opnieuw gebruikt. Met een dynamisch energiecontract kan een thuisbatterij echter veel slimmer worden ingezet. De elektriciteitsprijs verandert dan ieder uur — en in de toekomst per kwartier — waardoor het tijdstip waarop je batterij laadt of ontlaadt een belangrijke invloed kan hebben op je energiekost.
Met een slim energiemanagementsysteem (EMS) kan de thuisbatterij automatisch rekening houden met deze wisselende elektriciteitsprijzen, het verwachte verbruik en de voorspelde zonneproductie. Zo kan ze bijvoorbeeld elektriciteit van het net opslaan wanneer die goedkoop is en de opgeslagen energie gebruiken wanneer elektriciteit duur is.
Een dergelijke prijsoptimalisatie is vooral relevant in combinatie met een dynamisch energiecontract. Bij een klassiek vast of variabel contract betaal je immers niet ieder uur een andere energieprijs.
👉 Lees ook: [Vast, variabel of dynamisch energiecontract: wat is het verschil?]
Wat is een dynamisch energiecontract?
Bij een klassiek vast energiecontract ligt de energieprijs gedurende een bepaalde periode vast. Bij een variabel contract wordt de prijs periodiek aangepast volgens de formule in het contract.
Bij een dynamisch energiecontract volgt de energiecomponent daarentegen de prijzen op de elektriciteitsmarkt. Daardoor kan elektriciteit op bepaalde momenten relatief goedkoop zijn, terwijl de prijs enkele uren later aanzienlijk hoger ligt.
Dat creëert een interessante mogelijkheid voor een thuisbatterij: elektriciteit opslaan wanneer ze goedkoop is en gebruiken wanneer ze duur is.
Het is daarbij belangrijk om een onderscheid te maken tussen de energieprijs en de uiteindelijke prijs die je als consument betaalt. Ook bij zeer lage of negatieve marktprijzen blijven bepaalde belastingen, heffingen en nettarieven van toepassing. Een negatieve marktprijs betekent dus niet automatisch dat je volledige elektriciteitsfactuur voor dat uur negatief wordt.
Hoe werkt een thuisbatterij zonder slimme sturing?
Een klassieke thuisbatterij werkt voornamelijk op basis van het actuele energieoverschot van de woning.
Wanneer je zonnepanelen meer elektriciteit produceren dan je op dat moment verbruikt, wordt het overschot gebruikt om de batterij op te laden. Zodra de zonnepanelen onvoldoende produceren, kan de batterij opnieuw ontladen om het verbruik van het elektriciteitsnet te beperken.
Dat verhoogt het zelfverbruik van je zonnepanelen, maar houdt niet noodzakelijk rekening met de elektriciteitsprijs.
Een klassieke regeling weet bijvoorbeeld niet automatisch dat elektriciteit vannacht goedkoop zal zijn of dat morgenmiddag veel zonneproductie wordt verwacht.
Wat doet een slimme sturing anders?
Een slimme sturing of Energy Management System (EMS) kijkt verder dan alleen het actuele energieverbruik.
Afhankelijk van het gebruikte systeem kan het onder andere rekening houden met:
de dynamische elektriciteitsprijzen;
het actuele elektriciteitsverbruik;
de productie van de zonnepanelen;
weers- en productievoorspellingen;
de laadstatus van de thuisbatterij;
het verwachte verbruiksprofiel van de woning;
eventuele andere grote verbruikers, zoals een laadpaal of warmtepomp.
Op basis daarvan bepaalt het systeem wanneer de batterij het best wordt geladen, ontladen of juist bewust op een bepaalde laadstatus wordt gehouden.
De batterij wordt daardoor niet alleen een opslagplaats voor overtollige zonne-energie, maar een actief onderdeel van het energiebeheer van de woning.
Overzicht van slimme sturing van Flexio
Kan een thuisbatterij goedkoop laden van het elektriciteitsnet?
Ja. Dat is juist een van de interessante mogelijkheden van een thuisbatterij in combinatie met een dynamisch energiecontract.
Stel bijvoorbeeld dat elektriciteit 's nachts erg goedkoop is, terwijl voor de ochtend een hoge elektriciteitsprijs wordt verwacht. Een slim systeem kan de batterij tijdens de goedkope uren gedeeltelijk opladen met elektriciteit van het net.
Tijdens de duurdere uren kan vervolgens energie uit de batterij worden gebruikt in plaats van elektriciteit van het net af te nemen.
Het prijsverschil moet daarbij wel groot genoeg zijn. Bij het laden en ontladen van een batterij treden namelijk energieverliezen op en ook de levensduur van de batterij speelt een rol. Het is dus niet automatisch interessant om bij ieder klein prijsverschil een volledige laad- en ontlaadcyclus uit te voeren.
Waarom moet de sturing ook rekening houden met zonnepanelen?
Alleen naar de elektriciteitsprijs kijken is niet voldoende.
Stel dat elektriciteit om 04.00 uur zeer goedkoop is. Een eenvoudig systeem zou de thuisbatterij dan volledig kunnen opladen. Wanneer enkele uren later de zon begint te schijnen, is er echter geen vrije capaciteit meer beschikbaar om de eigen zonne-energie op te slaan.
Een geavanceerdere sturing kan daarom ook rekening houden met de verwachte zonneproductie.
Wanneer voor de volgende dag veel zon wordt voorspeld, kan het systeem bijvoorbeeld beslissen om de batterij 's nachts slechts gedeeltelijk op te laden. De resterende capaciteit blijft dan beschikbaar voor de zonnepanelen.
Omgekeerd kan het op een donkere winterdag interessanter zijn om de batterij tijdens goedkope uren verder vanuit het elektriciteitsnet op te laden.
De optimale strategie verandert dus voortdurend.
Wat gebeurt er bij negatieve injectieprijzen?
Bij een dynamisch energiecontract kan niet alleen de afnameprijs, maar ook de injectieprijs van uur tot uur veranderen. Op momenten met veel zonne- en windenergie kan de marktprijs zeer laag of zelfs negatief worden. Afhankelijk van de tariefformule van je energiecontract kan dat betekenen dat je weinig ontvangt voor geïnjecteerde elektriciteit of zelfs moet betalen om elektriciteit op het net te zetten.
Een slim aangestuurde thuisbatterij kan hierop anticiperen. Het energiebeheersysteem kan bijvoorbeeld opslagcapaciteit vrijhouden voor momenten waarop veel zonne-energie wordt geproduceerd en de injectieprijs ongunstig is. Zo wordt zoveel mogelijk van de eigen zonne-energie opgeslagen in plaats van tegen een lage of negatieve vergoeding op het net te zetten.
Maar een thuisbatterij heeft een beperkte opslagcapaciteit. Wanneer de batterij volledig geladen is en de zonnepanelen nog steeds meer produceren dan de woning verbruikt, blijft er normaal gezien energie naar het elektriciteitsnet vloeien. Bij negatieve injectieprijzen kan het dan interessanter zijn om de productie van de zonnepanelen tijdelijk te beperken. Dit noemen we curtailment.
Hoe eenvoudig die regeling kan worden toegepast, hangt onder andere af van de opbouw van de installatie. Bij een DC-gekoppelde thuisbatterij zijn de zonnepanelen en batterij gekoppeld aan dezelfde hybride omvormer, waardoor deze de PV-productie en de energiestromen naar de batterij rechtstreeks kan regelen. Bij een AC-gekoppelde thuisbatterij beschikken de zonnepanelen en batterij doorgaans over afzonderlijke omvormers. Om ook daar curtailment toe te passen, moet de slimme sturing dus eveneens de PV-omvormer kunnen aansturen.
👉 Lees ook: [AC- of DC-gekoppelde thuisbatterij: wat is het verschil?]
Negatieve injectieprijzen maken slimme sturing dus interessanter dan alleen het laden en ontladen van de batterij op goedkope en dure uren. Een goed energiebeheersysteem houdt ook rekening met de verwachte zonneproductie, beschikbare batterijcapaciteit en de mogelijkheid om de PV-productie te beperken wanneer injecteren financieel ongunstig wordt.
Een voorbeeld van slimme sturing gedurende één dag
Stel dat een woning beschikt over zonnepanelen, een thuisbatterij en een dynamisch energiecontract.
's Nachts zijn de elektriciteitsprijzen laag. Het systeem weet tegelijkertijd dat voor de volgende dag slechts beperkte zonneproductie wordt verwacht. De batterij kan daarom tijdens enkele goedkope uren gedeeltelijk worden opgeladen vanuit het elektriciteitsnet.
's Ochtends stijgt het elektriciteitsverbruik én de elektriciteitsprijs. De woning gebruikt dan energie uit de batterij in plaats van dure elektriciteit van het net af te nemen.
Rond de middag beginnen de zonnepanelen meer te produceren. Het overschot wordt opnieuw in de batterij opgeslagen.
Tijdens de avondpiek zijn de prijzen opnieuw hoog. De batterij ontlaadt dan om het netverbruik tijdens deze dure uren zoveel mogelijk te beperken.
Op een zonnige zomerdag kan de strategie er volledig anders uitzien. Het systeem kan dan bewust batterijcapaciteit vrijhouden voor de verwachte zonneproductie en, bij negatieve injectieprijzen, proberen te vermijden dat overtollige zonne-energie tegen een ongunstige prijs op het net terechtkomt.
Is een dynamisch energiecontract noodzakelijk voor slimme sturing?
Niet voor iedere vorm van energiemanagement.
Een EMS kan bijvoorbeeld ook worden gebruikt om het eigenverbruik te verhogen, het piekvermogen te beperken of verschillende toestellen op elkaar af te stemmen. Daarvoor is niet noodzakelijk een dynamisch energiecontract nodig.
Wil je de thuisbatterij echter actief laten laden en ontladen op basis van de elektriciteitsprijs van specifieke uren, dan is een dynamisch energiecontract wel de logische combinatie. Bij een vast of klassiek variabel contract verandert jouw energieprijs immers niet mee met ieder individueel uur op de elektriciteitsmarkt.
Daarom is het belangrijk om eerst te begrijpen welk type energiecontract je hebt en hoe de afname- en injectieprijzen worden bepaald.
👉 Lees ook: [Vast, variabel of dynamisch energiecontract: wat is het verschil?]
Levert slimme sturing altijd meer op?
Niet noodzakelijk. Het financiële voordeel hangt af van verschillende factoren, zoals de grootte van de prijsverschillen doorheen de dag, het energieverbruik van de woning, de zonneproductie, de capaciteit en het vermogen van de batterij en de efficiëntie van het systeem.
Ook de kostprijs van de slimme sturing zelf moet worden meegenomen.
Een batterij voortdurend laden en ontladen voor zeer kleine prijsverschillen heeft weinig zin. Een goed EMS probeert daarom niet simpelweg zoveel mogelijk laadcycli uit te voeren, maar zoekt naar momenten waarop het financieel of energetisch interessant is om de energiestromen aan te passen.
De combinatie van een dynamisch contract en thuisbatterij biedt dus vooral meer mogelijkheden om te optimaliseren. Hoe groot het werkelijke voordeel is, verschilt van woning tot woning.
Slimme sturing wordt steeds belangrijker
Naarmate er meer zonnepanelen, windenergie, elektrische voertuigen, warmtepompen en batterijen op het elektriciteitsnet komen, zullen momenten met zeer goedkope en dure elektriciteit elkaar vaker kunnen afwisselen.
Een thuisbatterij hoeft daardoor niet langer uitsluitend te worden bekeken als een manier om zonne-energie van de middag naar de avond te verschuiven. In combinatie met een dynamisch energiecontract en een goed EMS kan ze actief inspelen op zowel de elektriciteitsprijs als de energieproductie en het verbruik van de woning.
Daarbij wordt de kwaliteit van de sturing minstens zo belangrijk als de batterij zelf. Een correct gedimensioneerde batterij, geschikte omvormer en goede integratie tussen zonnepanelen, batterij en energiemanagement vormen samen één systeem.
Bij Ecosun bekijken we daarom niet alleen hoeveel kWh batterijcapaciteit er kan worden geplaatst, maar ook hoe de installatie zal worden gebruikt en aangestuurd. Zo kan de technische opbouw van de installatie worden afgestemd op zonnepanelen, energiecontract en het verbruiksprofiel van de woning.